Η μήτρα της πόλης
Η πόλη είναι μια μήτρα. Μέσα της αναπτύσσονται αενάως οι εικόνες που τη συγκροτούν. Αυτές που βρίσκονται βαθιά κρυμμένες μέσα στις ιστορίες που κουβαλούμε στο φαντασιακό μας. Κι εκείνες που θεωρούμε στην επιφάνειά της και αλλάζουν συνεχώς με τις εξαντλητικές ταχύτητες των εργολάβων του εφήμερου κέρδους και της αντιπαροχής των αξιών της σε εφήμερες, αγοραίες σχέσεις.
Η πόλη διαθέτει τη δική της πλαστική γλώσσα που διατυπώνεται πάνω στο σώμα της και δε σβήνεται όσο τσιμέντο και αν ρίξουν πάνω της. Την καταλαβαίνει μόνον όποιος τολμήσει να την διαβάσει με την άδολη περιέργεια του ξένου ή του μικρού παιδιού. Που είναι σε θέση να εκπλαγεί με την ομορφιά που θ' ανακαλύψει
σε ένα άγνωστο σοκάκι, πίσω από μια γωνιά του δρόμου, πάνω σε μια πρόσοψη, μια διαφημιστική πινακίδα, να εκδηλώσει την αμηχανία του μπροστά στον τραυματισμένο ιστό της, να ακολουθήσει αποφασιστικά τα ίχνη από το παρελθόν και το παρόν, το προσωπικό και το συλλογικό και να αναπλάσει με τη δύναμη της φαντασίας του παραστάσεις από το παρελθόν και το παρόν, ίσως για το μέλλον.
Δυο δημιουργοί από δυο διαφορετικές χώρες που υπηρετούν δυο διαφορετικά είδη της τέχνης, η Ελληνίδα χαράκτρια Βίκυ Τσαλαματά και ο Ιταλός συγγραφέας Ίταλο Καλβίνο, συναντώνται μέσα από τον κοινό εσωτερικό τους λόγο και τις εκλεκτικά συγγενείς μορφολογικές αναζητήσεις τους στον κόσμο το μικρό και το μεγάλο της δημιουργίας.
Η πόλη, η ονειρική αλλά και η πραγματική είναι η κοινή τους μήτρα. Πάνω σ' αυτήν χαράζουν τα πρόσωπά της δουλεύοντας από τα μέσα προς τα έξω και τανάπαλιν.
Εν αρχή ην η ανεπαίσθητη, η επουσιώδης λεπτομέρεια που εύκολα παραβλέπουμε στη βιάση της καθημερινότητάς μας. Από εκεί εκκινούν αμφότεροι, για να δομήσουν με ελλειπτικές, μικρές φόρμες
και με τρομακτική ακρίβεια και δεξιότητα το αφήγημά τους. Φτιάχνουν σύμφωνα με τις αρχές του μοντερνισμού ένα κολλάζ με θραύσματα εικόνων, καρέ-καρέ, που αναδίνει κάθε φορά ανάλογα με τα χαρακτηριστικά που προβάλλουν, ρεαλιστικά και υπερρεαλιστικά, την αύρα του κάθε τόπου.
Ο Καλβίνο μας ξεναγεί στο μυθιστορηματικό του έργο «Αόρατες Πόλεις» από το 1972,που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό, με τον Βενετό έμπορο Μάρκο Πόλο, τον πρέσβη του αυτοκράτορα Κουμπλάι Χαν που ταξιδεύει, για να τον ενημερώσει για τα όσα συμβαίνουν στο αχανές βασίλειό του. Μας μεταφέρει μέσα από τις περιγραφές των φανταστικών πόλεων και τους διαλόγους μεταξύ των δύο ηρώων τους προβληματισμούς του συγγραφέα για τη σύγχρονη πόλη ως καθρέφτη του είναι μας.
Η Τσαλαματά συλλαμβάνει με το φωτογραφικό της φακό στιγμιότυπα από τις άγνωστες πόλεις που επισκέπτεται ως περιηγήτριά τους, το Σικάγο, το Πεκίνο, την Πομπηία, το Λουξεμβούργο, τη Ρώμη. Γράφει τα αλλοιωμένα από το χρόνο αγάλματα, τα γκράφιτι και τα συνωστισμένα αυτοκίνητα, τα τραίνα,
τις πινακίδες και τις γυάλινες στοές του εμπορίου ως ένα ιμπρεσιονιστικό, εξπρεσιονιστικό, φουτουριστικό, φευγαλέο τοπίο που παρατηρούμε μέσα από ένα θολό προπέτασμα πραγματικών και φανταστικών στοιχείων, και κάθε στιγμή μπορεί να διαλυθεί ως μια φευγαλέα εικόνα του μυαλού μας. Μας οδηγεί με τη βοήθεια της ψηφιακής τεχνολογίας στις οξειδώσεις που διαρρηγνύουν τα
θεμέλια της πόλης και στις ανάγλυφες αποτυπώσεις των σπλάχνων της, πάνω σε χάρτες και κατόψεις, που αποκαλύπτουν τον σύνθετο και πολυδιάστατο χαρακτήρα της, φέρνουν στο φως τον πυρήνα της αυθεντικής καλλιτεχνικής μαρτυρίας ως «τόπο εκδήλωσης της
πνευματικής εμπειρίας» που ανατρέπει την παραδοσιακή αντίληψη της χαρακτικής τέχνης, την απεγκλωβίζει, όπως ο Καλβίνο τη λογοτεχνία, από την ασφυκτική γραφή του Ντύρερ και την αυτοματιστική χρήση της στην τέχνη του βιβλίου
Βουτά όπως και ο Καλβίνο στα βαθιά νερά του πειραματισμού. Αντιμετωπίζει όπως κι αυτός την πόλη ως ένα όνειρο που «δεν έχει όνομα ούτε τόπο...» ένα συναρπαστικό γρίφο όπου «κάθε πράγμα κρύβει ένα άλλο πράγμα» και ο θεατής του γίνεται συνεργός στη «λύση» του.
Διαδηλώνει με το ριζοσπαστικό στην κυριολεξία έργο της οτι αυτό που προέχει δεν είναι η ακολουθία συγκεκριμένων τεχνικών αλλά η ανακολουθία τους, «ο κινηματογράφος αντί της αφήγησης», όπως θα έλεγε και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι να αισθητικοποιήσουμε ξανά την τέχνη, αλλά να φέρουμε στο φως τα «δια-κείμενα» που συγκροτούν την αλήθεια της ζωής μας.
Λήδα Καζαντζάκη, ιστορικός τέχνης
Διάβαστε περισσότερα για την έκθεση: La-citta.pdf
